การใช้ผลิตภัณฑ์หัวมันสำปะหลังสดหมักยีสต์เป็นอาหารเลี้ยงขุนโคพื้นเมืองลูกผสมเพื่อเชิงธุรกิจ
ในฟาร์มเกษตรกรรายย่อย
Using of cassava root raw fermented yeast products as diet on crossbred native cattle fattening                for economicin small holder farmers
 
สิทธิศักดิ์  คำผา*, ศรัญญู  เชื้อหลง,ธีระวัฒน์  ศิริอุเทน,สมมาศ  อิฐรัตน์ และ อุทัย โคตรดก
Sittisak  Khampa*, Sarunyu Chuelong, Theerawat  Siriutane, Sommas Ittharat
and Uthai Koatdoke
 
คณะเทคโนโลยีการเกษตร  มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม
Faculty of Agricultural Technology, Rajabhat Mahasarakham University
* Corresponding author: www.sittisak-rmu.com;sittisak_k2003@yahoo.com

บทคัดย่อ: การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อส่งเสริมการใช้หัวมันสำปะหลังสดหมักยีสต์ (มันหมักยีสต์)  เป็นอาหารเพื่อเลี้ยงขุนโคพื้นเมืองลูกผสมเพื่อเชิงธุรกิจในฟาร์มเกษตรกรรายย่อยซึ่งใช้โคพื้นเมืองลูกผสมเพศเมียน้ำหนักตัวเริ่มต้นเฉลี่ย 300±20 กิโลกรัมจำนวน 25 ตัว สัตว์ทุกตัวได้รับมันหมักยีสต์ปริมาณ 10 กิโลกรัมน้ำหนักสด/ตัว/วัน ร่วมกับฟางข้าวเป็นอาหารหยาบกินเต็มที่ ผลการศึกษาพบว่าโคพื้นเมืองลูกผสมมีอัตราการเจริญเติบโตเฉลี่ย 580 กรัม/วัน และต้นทุนค่าอาหารเฉลี่ย 22.4 บาท/ตัว/วัน และเกษตรกรมีกำไรจากการขายโคพื้นเมืองเฉลี่ย 1,028 บาท/ตัว/เดือน จากการศึกษาครั้งนี้แสดงให้เห็นว่าการใช้หัวมันสำปะหลังสดหมักยีสต์สามารถลดต้นทุนและเพิ่มประสิทธิภาพการเลี้ยงโคพื้นเมืองลูกผสมในฟาร์มเกษตรกรรายย่อย
คำสำคัญ:หัวมันสำปะหลังสด, ยีสต์, โคพื้นเมือง
 
ABSTRACT:The objective of this study was to promoting of cassava root raw fermented yeast products as diet on crossbred native cattle fattening for economic in small holder farmers.Twenty-five of crossbred native cattles initial weighing at 300±20 kg. The animals were received cassava root raw fermented yeastat 10 kg  (as fed)/head/day; andrice strawwas fed  ad libitum.The results have revealed thataverage daily gain at 580 g/day, cost production at  22.4 baht/head/day  as well as average profit money at 1,028 baht/head/month. Based on this study, it could be concluded that using of  cassava root raw fermented yeast could reduced cost production and improve productivity of native cattle in small holder farmers.

Keywords:cassava root raw, yeast, native cattle
 
บทนำ
การเลี้ยงโคเนื้อและโคนมของเกษตรกรในจังหวัดมหาสารคามได้รับการส่งเสริมจากหน่วยงานสำนักงานปศุสัตว์จังหวัดและสถาบันการศึกษาอย่างต่อเนื่อง ปัจจุบันตลาดนัดชื้อขายโค กระบือในจังหวัดมหาสารคามได้มีการซื้อ-ขายอย่างคึกคัก ทั้งนี้เนื่องจากมีพ่อค้าจากต่างประเทศเข้ามารับชื้อโค กระบือเป็นจำนวนมากเพื่อส่งขายไปยังต่างประเทศเช่น เวียดนาม จีน ทำให้ราคาซื้อ-ขายโคและกระบือในปัจจุบันมีราคาแพงมาก นอกจากนี้วัตถุดิบอาหารสัตว์ท้องถิ่นเช่น มันสำปะหลัง ข้าวโพด อ้อย ฟางข้าว มีราคาปรับตัวสูงขึ้นทุกวัน  ส่งผลต่อต้นทุนการผลิตสัตว์สูงขึ้น อย่างไรก็ตามแนวทางลดต้นทุนการผลิตสัตว์ด้านอาหารสามารถปฏิบัติได้ด้วยการใช้วัตถุดิบอาหารสัตว์ที่มีในท้องถิ่นที่หาซื้อได้ง่ายและราคาถูก ดังนั้นการศึกษาครั้งนี้เพื่อส่งเสริมการใช้หัวมันสำปะหลังสดหมักยีสต์เป็นอาหารเลี้ยงขุนในโคพื้นเมืองลูกผสมเพื่อเชิงธุรกิจในฟาร์มเกษตรกรรายย่อย
 
วิธีการศึกษา
สัตว์ทดลอง:
1.โคพื้นเมืองลูกผสมเพศเมียผ่านการให้ลูกมาแล้วและน้ำหนักตัวเฉลี่ย 300 ±20 กิโลกรัม จำนวน            25 ตัว โดยซื้อมาจากตลาดนัดซื้อ-ขายโค กระบือบ้านหัน อำเภอเมือง จังหวัดมหาสารคาม
2. สัตว์ทุกตัวได้รับการฉีดยาถ่ายพยาธิ (ไอโวเม็กซ์ติน )และฉีดวิตามินเอ, ดี3 และอี
วัสดุและอุปกรณ์
- ยีสต์ (Barker yeast), หัวมันสำปะหลังสด,กากน้ำตาล, น้ำตาลทรายแดง, น้ำสะอาด, ถังพลาสติกขนาด 500 ลิตร,ปั้มออกซิเจน, ถุงพลาสติกดำ, ยางรัด และกระสอบ
ขั้นตอนการผลิตมันหมักยีสต์
1.ชั่งน้ำตาลทรายแดง จำนวน 1 กิโลกรัมผสมในน้ำสะอาดปริมาตร 10 ลิตรทำการละลายให้เข้ากันและเติมยีสต์จำนวน 500 กรัม(Barker yeast1 ก้อน) แล้วทำการละลายผสมให้เป็นเนื้อเดียวกันทิ้งไว้เป็นเวลา 20 นาที
2. เตรียมสารละลายกากน้ำตาลยูเรียเพื่อเป็นอาหารเลี้ยงยีสต์ดังนี้
                2.1 เติมน้ำสะอาดปริมาตร 500 ลิตรลงในถังพลาสติกขนาด 500 ลิตรที่เตรียมไว้ให้ครบ
2.2 ชั่งยูเรียจำนวน 20 กิโลกรัม และ กากน้ำตาลจำนวน 25 กิโลกรัม เทลงในถังพลาสติกและผสมให้เป็นเนื้อเดียวกัน
3. เมื่อครบเวลาที่กำหนดทำการเทน้ำยีสต์ที่เลี้ยงไว้ลงในอาหารเลี้ยงเชื้อและเติมออกซิเจนและปล่อยทิ้งไว้เป็นเวลา 24 ชั่วโมง
4. ทำการบดสับหัวมันสำปะหลังสดและบรรจุใส่ในถุงกระสอบปุ๋ยที่มีถุงพลาสติกสีดำซ้อนอยู่ภายในจำนวน          30 กิโลกรัม
5. เติมน้ำหมักยีสต์ปริมาตร 5 ลิตร เทราดลงในถุงกระสอบหัวมันสำปะหลังที่บดสับแล้วและใช้ยางรัดให้แน่นและบ่มหมักไว้เป็นเวลา 30 วันและนำไปเลี้ยงสัตว์ต่อไป (ดัดแปลงจาก กฤษฎา และคณะ,2551; Khampa et al., 2009)
อาหารและการจัดการ
                1. โคพื้นเมืองทุกตัวถูกเลี้ยงรวมขังในคอกมีน้ำสะอาดให้กินตลอดเวลา เป็นระยะเวลา 90 วัน
                2. ให้หัวมันสำปะหลังสดหมักยีสต์ปริมาณ 10 กิโลกรัมน้ำหนักสด/ตัว/วัน โดยแบ่งให้กินวันละ 2 ครั้ง
    (08.00 น. และ 16.00 น.) และฟางข้าวเป็นอาหารหยาบกินเต็มที่
                3. ปล่อยสัตว์ทุกตัวออกจากคอกขังเพื่อเดินแทะเล็มในแปลงช่วงเวลา 10.00 น. - 15.30 น.ทุกวัน
                4. ทำการชั่งน้ำหนักสัตว์ทุกตัวด้วยการใช้สายวัดในทุกๆ 30 วันของการทดลอง
                5. เมื่อครบ 3 เดือนนำโคทั้งหมดไปจำหน่ายที่ตลาดนัดซื้อขายโค-กระบือต่อไป
 
ผลการศึกษาและวิจารณ์
ส่วนประกอบทางโภชนะอาหาร
จากการศึกษาครั้งนี้ใช้หัวมันสำปะหลังสดซึ่งเป็นวัตถุดิบพื้นฐานที่มีในท้องถิ่นมีราคาถูกและหาซื้อ       ได้ง่าย โดยทำการแปรรูปด้วยกรรมวิธีการหมักยีสต์ (Saccharomyces cerevisiae)เพื่อเพิ่มคุณค่าโปรตีนและนำมาเป็นอาหารใช้เลี้ยงสัตว์ ซึ่งมีคุณค่าทางโภชนะประกอบด้วยวัตถุแห้ง 48 เปอร์เซ็นต์  อินทรียวัตถุ 85 เปอร์เซ็นต์ เถ้า 15 เปอร์เซ็นต์ โปรตีนหยาบ 12 เปอร์เซ็นต์  เยื่อใยที่ไม่ละลายในสารละลายที่เป็นกลาง 18 เปอร์เซ็นต์ และ เยื่อใยที่ไม่ละลายในสารละลายที่เป็นกรด 10 เปอร์เซ็นต์ พลังงาน(ME) 3.2 Mcal/kgและราคาเฉลี่ย 2.5 บาท/กิโลกรัมน้ำหนักสด นอกจากนี้ฟางข้าวมีคุณค่าทางโภชนะประกอบด้วยวัตถุแห้ง  91 เปอร์เซ็นต์ อินทรีย์วัตถุ    86เปอร์เซ็นต์โปรตีนหยาบ 2 เปอร์เซ็นต์ เยื่อใยที่ไม่ละลายในสารละลายที่เป็นกลาง 75 เปอร์เซ็นต์ เยื่อใยที่ไม่ละลายในสารละลายที่เป็นกรด  54 เปอร์เซ็นต์ เถ้า 14 เปอร์เซ็นต์ พลังงาน (ME)1.5 Mcal/kg และราคา 1.2 บาท/กิโลกรัมตามลำดับ
ปริมาณการกินได้อิสระ อัตราการเจริญเติบโต และต้นทุนการผลิต
พบว่าปริมาณการกินได้อิสระของหัวมันสำปะหลังสดหมักยีสต์และฟางข้าวมีค่าเฉลี่ยเท่ากับ   11 กิโลกรัม/ตัว/วัน และ 2 กิโลกรัม/ตัว/วัน นอกจากนี้อัตราการเจริญเติบโตเฉลี่ยมีค่าเท่ากับ 580 กรัม/วัน และมีต้นทุนการผลิตค่าอาหารเฉลี่ยเท่ากับ 30 บาท/ตัว/วัน ดังแสดงในตารางที่ 1
ผลตอบแทนทางเศรษฐกิจ
                จากการศึกษาร่วมกับเกษตรกรผู้เข้าร่วมโครงการ ซึ่งเกษตรกรซื้อมาจากตลาดนัดโค กระบือ บ้านหัน อำเภอเมือง จังหวัดมหาสารคาม เป็นโคพื้นเมืองลูกผสมเพศเมียในราคาเฉลี่ยเท่ากับ 5,000 บาท/วัน และเลี้ยงด้วยอาหารหัวมันสำปะหลังสดหมักยีสต์ (มันหมักยีสต์) เป็นเวลา 3 เดือน พบว่าสามารถสร้างรายได้และมีกำไรจากการขายโคเฉลี่ยเท่ากับ 1,000 บาท/ตัว/เดือน ดังแสดงในตารางที่ 1
 
ตารางที่ 1แสดงผลของการเสริมหัวมันสำปะหลังสดหมักยีสต์ (มันหมักยีสต์) ในโคพื้นเมืองในฟาร์มเกษตรกร
 
 

ดัชนีชี้วัด	จำนวน
ปริมาณการกินได้อิสระ (กิโลกรัมน้ำหนักสด/ตัว/วัน)
หัวมันสำปะหลังสดหมักยีสต์	10
ฟางข้าว	2
อัตราการเจริญเติบโต  (กรัม/วัน)	580
ราคาหัวมันสำปะหลังสดหมักยีสต์ (บาท/กิโลกรัมน้ำหนักสด)	2.5
ราคาฟางข้าว (บาท/กิโลกรัม)	1.2
ต้นทุนค่าอาหาร (บาท/ตัว/วัน)	22.4
ต้นทุนค่าอาหาร (บาท/ตัว/90วัน)	2,016
ราคาแม่โคที่ซื้อมา (บาท/ตัว)	5,000
ราคาจำหน่ายแม่โคหลังขุน 3 เดือน (บาท/ตัว)	11,000
ค่าจ้างแรงงาน (บาท/ตัว/90วัน)	900
กำไรสุทธิ (บาท/ตัว/เดือน)	1,028
กำไรสุทธิ (บาท/ตัว/90วัน)	3,084

สรุปผลและเสนอแนะ
จากการศึกษาการใช้หัวมันสำปะหลังสดหมักยีสต์ (มันหมักยีสต์) เป็นอาหารเพื่อเลี้ยงขุนโคพื้นเมืองลูกผสมในฟาร์มเกษตรกรรายย่อยครั้งนี้สามารถช่วยลดต้นทุนการผลิตด้านอาหารสัตว์และมีรายได้เพิ่มขึ้น นอกจากนี้เกษตรกรสามารถเลี้ยงโคพื้นเมืองลูกผสมเพื่อขุนจำหน่ายปีละ 4 ครั้ง และหัวมันสำปะหลังสดหมักยีสต์สามารถผลิตและเก็บไว้ได้นานเพื่อใช้เป็นอาหารเลี้ยงสัตว์ต่อไป
 
คำขอบคุณ
คณะผู้วิจัยขอขอบคุณสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.)สำนักงานคณะกรรมการการอุดมศึกษา(สกอ.)สถาบันวิจัยและพัฒนามหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม ที่สนับสนุนทุนวิจัยพื้นฐานเชิงยุทธศาสตร์         รหัสทุน DBG5380035 และขอขอบคุณศูนย์วิจัยและพัฒนาทรัพยากรอาหารสัตว์เขตร้อน มข.ที่ให้ความอนุเคราะห์ห้องปฏิบัติการมา ณ โอกาสนี้
 
เอกสารอ้างอิง
 
กฤษฏา   บุญนพ,  เมธา  วรรณพัฒน์ และ ไชยณรงค์  นาวานุเคราะห์. 2551.การศึกษากระบวนการผลิตและการใช้ประโยชน์ของโปรตีนจากมันสำปะหลังหมักยีสต์ต่อกระบวนการหมัก การสังเคราะห์จุลินทรีย์โปรตีน และความสามารถในการย่อยได้ของโภชนะในสัตว์เคี้ยวเอื้อง. วิทยานิพนธ์ปริญญาวิทยาศาสตรมหาบัณฑิตมหาวิทยาลัยขอนแก่น, ขอนแก่น.
Khampa S., P. Chaowarat, R. Singhalert, R. Pilajun, and M. Wanapat. 2009. Supplementation of yeast fermented cassava chip as a replacement concentrate on rumen fermentation efficiency and digestibility of nutrients in heifer. J. Anim. Vet. Adv. 8: 1091-1095.